โรคกระเพาะพลิก ในโคนม (Displaced Abomasum) - โรคที่สำคัญในโคนม

โรคกระเพาะพลิก ในโคนม (Displaced Abomasum) จัดอยู่ในกลุ่มโรคที่เกี่ยวกับกระบวนการทำงานเมตาบอลิซึมของรางกายแม่โคนม โรคและความผิดปกติที่เกิดขึ้นในกลุ่มนี้ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ แต่เกิดจากการจัดการด้านอาหาร โภชนะและการให้อาหารโคนมที่ไม่เหมาะสม มักพบในช่วงก่อนคลอดและคลอดใหม่

ชื่อเรียกหลายชื่อ เช่น กระเพาะบิด เกิดจากการที่ กระเพาะที่สี่หรือ กระเพาะแท้เคลื่อนที่ผิดตำแหน่ง แล้วแต่จะเรียกกัน มักพบในโคนมหลังคลอด

อาการ
- เบื่ออาหาร น้ำหนักลด ซึม อุจจาระเหนียว-ดำ มีกลิ่นเหม็นคาว

- แสดงอาการปวดท้อง พยายามเตะท้องตัวเอง

- ร่างกายขาดน้ำ เกษตรกรสามารถสังเกตได้เองคือ จมูกแห้ง การจมของลูกตามากกว่าปกติ ดึงที่หนังคอ และสังเกตการดีดตัวกลับของผิวหนัง ถ้าไม่ได้รับการรักษา โคนมอาจช๊อค และตายได้

โรคกระเพาะพลิก ในโคนม (Displaced Abomasum)

สาเหตุ
ปัจจัยโน้มนำหลายสาเหตุ ได้แก่

- ในช่วงที่ตั้งท้อง มดลูกมีการขยายใหญ่ และดันกระเพาะที่สี่ ให้เคลื่อนตำแหน่งไปแต่หลังจากคลอดแล้ว กระเพาะที่สี่ไม่ได้เคลื่อนกลับที่เดิม หรือเกิดการบิดตัวของกระเพาะที่สี่ อันเนื่องมาจากการเกิดการขยายใหญ่จากสภาวะกระเพาะเป็นกรดซึ่งเป็นผลมาจากการได้รับอาหารข้นมาก และกินอาหารหยาบน้อยหลังคลอด

- สาเหตุโน้นำจากโรคไข้น้ำนม การคลอดยาก และรกค้าง และอาจเกิดร่วมกับภาวะโคนมอ้วนก่อนคลอดได้

การตรวจ
การตรวจโคนมที่เกิดอาการกระเพาะพลิก ต้องอาศัยประวัติและอาการร่วมกับการตรวจร่างกายโคนม โดยการใช้หูฟังร่วมกับการเคาะฟังเสียงในช่องท้องของโคนม โดยเฉพาะตำแหน่งที่มีการโป่งพองผิดปกติ ถ้าเกิดกระเพาะพลิกจะได้ยินเสียงคล้ายเคาะโลหะดัง “ปิ๊ง ปิ๊ง” หรือที่เรียก ”ปิ๊งซาวด์”

การรักษา
- ทำศัลยกรรมผ่าตัดแก้ไข วิธีนี้ให้ผลการรักษาที่แน่นอน

- การกลิ้งตัวโคนม ในกรณีกระเพาะพลิกด้านขวาห้ามกลิ้ง เพราะจะทำให้กระเพาะยิ่งบิด ส่วนกรณีพลิกไปด้านซ้ายสามารถทำได้ โดยการบังคับโคนมให้นอนหงายเอาหลังลง แล้วจับพลิกตัวไปด้านตรงข้ามอย่างแรง แล้วกระตุกให้หยุดทันที แต่ให้ผลการรักษาไม่แน่นอน

การป้องกัน
- ระยะพักรีดนม ควรให้แม่โคนมได้รับอาหารหยาบเต็มที่โดยเฉพาะอาหารที่มีเยื่อใยสูง และจำกัดปริมาณอาหารข้นเพียง 1-3 กก./วัน

- ระยะ 1 เดือนก่อนคลอดควรฝึกให้แม่โคนมกินอาหารข้นเพิ่มขึ้น และเลือกอาหารหยาบคุณภาพดี

- หลังคลอดไม่ควรเพิ่มอาหารข้นเร็วเกินไป และพยายามให้แม่โคนมกินอาหารหยาบได้เต็มที่

สรุป
การป้องกันโรคในโคนมเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งถ้าเกิดขึ้นกับโคนมแล้วจะทำให้สูญเสียรายได้และอาจขาดทุนมากขึ้น การจัดการอาหารที่ดี ทั้งการหาวัตถุดิบที่มีคุณภาพ การให้อาหารสัดส่วนอาหารข้น และอาหารหยาบที่ถูกต้องตามความต้องการของร่ายกายแต่ละช่วงการสให้นม การเผ้าดูคะแนนร่างกายให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม สภาพโรงเรือนที่ดีหลายๆ ปัจจัยจะช่วยป้องกันโรคโคนมได้ อีกทั้งการป้องกันโรคจากภายนอกฟาร์ม เช่น การพ่นสเปรย์น้ำยาฆ่าเชื้อล้อรถ การทำบ่อจุ่มล้อรถฆ่าเชื้อก่อนเข้าฟาร์ม รวมทั้งการอาบน้ำและเปลี่ยนชุดก่อนเข้าฟาร์ม จะช่วยห้องกันโรคโคนมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

* * * * *

ที่มา : คู่มือการเลี้ยงโคนม สำหรับเกษตรกร โดย CPF